BİLSEM süreci

BİLSEM için hazırlık gerekli mi?

MEB'in hazırlık konusundaki açıklamaları, araştırmaların test alıştırması hakkında söyledikleri, sağlıklı bir yaklaşım ve kırmızı bayraklar.

MEB, BİLSEM tanılamasında ölçülen potansiyelin hazırlıkla artırılamayacağını açıkça söylüyor. Velilere hazırlık kurslarından, ticari yayınlardan ve çevrim içi platformlardan uzak durmalarını öneriyor. Araştırmalar da benzer bir tablo çiziyor: Soru biçimine alışmak küçük ve teste özgü bir fark yaratabilir, ama zekâyı artırmaz ve yoğun çalışma ek bir getiri sağlamaz.

MEB ne diyor?

  • Kasım 2023: Basına yansıyan 17.11.2023 tarihli ÖERHGM yazısına göre tanılamada ölçülen genel zihinsel, resim ve müzik potansiyeli "herhangi bir hazırlık süreci ile artırılabilecek bir yapıya sahip değildir". Yazı, velilerin "BİLSEM'e hazırlık adı altında ticari amaçlarla satılan hiçbir yayını almamaları ve çevrim içi platformlara üye olmamaları" gerektiğini belirtiyor. Ayrıca bu adla açılan hiçbir kursun Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı ya da Özel Öğretim Kurumları Genel Müdürlüğü onayı olmadığını vurguluyor.
  • Aralık 2025: ÖERHGM Genel Müdürü Doç. Dr. Mustafa Otrar şöyle diyor: "Bir çocuğun zekâsını veya yeteneğini hazırlık kurslarıyla artırmanız mümkün değil." Otrar'a göre hazırlık kursu kavramı "bilime aykırı, çocuğa da zarar verir". Bakanlık, kâr amacıyla sınava hazırlık desteği verdiğini söyleyen 30'dan fazla sosyal medya hesabı hakkında hukuki süreç başlattığını açıkladı.
  • Ocak 2025: Yeni yerli zekâ ölçeği tanıtılırken Otrar şunları söyledi: "Bazen online kurslar şeklinde, bazen doğrudan kurslar şeklinde aslında alenen bir zeka testine hazırlık yapılıyordu." Ardından ekledi: "Ama bu yeni testimizde bunu kırmış oluyoruz."
  • Şubat 2026: MEB'e göre ön değerlendirme "öğrenilmiş bilgileri ölçmeye yönelik bir sınav değildir" ve sonucunda "başarı ya da başarısızlık durumu söz konusu değildir".
  • İl düzeyinde: Kütahya RAM'ın sık sorulan sorular belgesinde şöyle yazıyor: "Özel yeteneğin tanılanması için herhangi bir hazırlık gerekli değildir." Belge, "sınava hazırlık" düşüncesiyle yapılan çalışmaları tavsiye etmiyor.

Bunu açıkça söylemek isteriz

Bilsem Yolu da ücretli bir çevrim içi platformdur. MEB'in uyarısını okurken bunu bilmeniz gerekir. Biz kendimizi bir "BİLSEM hazırlığı" ya da "kazandırma" aracı olarak sunmuyoruz. Bizim görüşümüz şu: Görsel düşünme sorularıyla kısa, keyifli ve düzenli vakit geçirmek çocuğa iyi gelebilir. Soru biçimini önceden tanımak da uygulama günündeki şaşkınlığı ve kaygıyı azaltabilir. Ama bu bir garanti değildir ve çocuklar sınava "çalıştırılmamalıdır". Aşağıdaki ölçütleri bizi değerlendirirken de kullanmanızı isteriz.

Araştırmalar ne diyor?

6–9 yaşta, BİLSEM benzeri testlerde hazırlığın etkisini ölçen bir araştırma sentezi bulamadık. Uluslararası çalışmalar ise şunu gösteriyor:

  • İkinci denemede puan biraz yükselir. 107 örneklemi birleştiren bir meta-analizde, aynı türde bir yetenek testini yeniden alanların puanı ortalama yaklaşık çeyrek standart sapma arttı. Aynı test formu kullanıldığında ve koçluk eşlik ettiğinde artış daha büyüktü (Hausknecht ve ark., 2007). Katılımcıların çoğu yetişkin ve gençlerdi.
  • Kazanç ilk karşılaşmalarda gelir. 12–70 yaş arası katılımcılarla yapılan bir başka meta-analizde artış ilk birkaç uygulamada görüldü. Üçüncü uygulamadan sonra anlamlı bir artış olmadı (Scharfen ve ark., 2018).
  • Bu artış zekâ artışı değildir. 64 çalışmayı birleştiren bir analize göre tekrar kazançları genel zihinsel yetenekten değil, o teste özgü becerilerden geliyor (te Nijenhuis ve ark., 2007).
  • Sözel olmayan testler alışmaya daha duyarlıdır. Yaygın bir yetenek testi olan CogAT'ın yayıncısı, sözel olmayan testlerin pratiğe "özellikle duyarlı" olduğunu belirtiyor. Önceden alıştırma imkânının daha varlıklı ailelerde yoğunlaşmasını bir eşitsizlik olarak görüyor ve herkese ücretsiz tanıtım materyali sunulmasını öneriyor.
  • Küçük yaşta tek ölçüm kesin değildir. Bir yıl en üst dilimde puan alan çocukların çoğu bir iki yıl sonra aynı konumda kalmıyor (Lohman ve Korb, 2006).

Bizim yorumumuz: Formatı hiç görmemiş bir çocuk için ekranı, süreyi ve "dört resimden birini seç" düzenini birkaç kez görmek uygulama günündeki yabancılığı azaltabilir. Bunun ötesinde haftalarca soru çözdürmenin ek bir getirisi yoktur; tersine çocuğu yorabilir ve kaygılandırabilir. İkinci aşama ise bire bir yapılan, bambaşka bir değerlendirmedir.

Sağlıklı bir yaklaşım

  • Önce çocuğun keyfi. Yapboz, kutu oyunları, okuma ve sohbet çocuğun düşünme becerilerini doğal yoldan destekler. Bunları "Evde düşünme becerilerini desteklemek" yazımızda anlattık.
  • Kısa ve seyrek format tanıma. Soru biçimiyle tanışmak için birkaç kısa oturum yeterlidir.
  • Evde "sınav" dili kullanmayın. "Bugün bulmaca oynayalım mı?" ile "Bugün BİLSEM çalışması var" aynı etkiyi bırakmaz.
  • Uyku, hareket ve serbest oyun yerinde kalsın. Hiçbir çalışma bunların yerini almamalı.
  • Çocuk istemiyorsa zorlamayın. İsteksizlik, ara vermek için iyi bir işarettir.
  • Sonucu çocuğun değeriyle karıştırmayın. Ona bunu sözle de söyleyin.

Kırmızı bayraklar

Şu ifadeleri ya da uygulamaları gördüğünüzde dikkatli olun:

  • "Garanti", "kazandırır", "yüzde 95 başarı" gibi vaatler.
  • "Çıkmış sorular", "birebir sınav formatı", "gerçek sınav simülasyonu" iddiaları. Kılavuza göre değerlendirme içerikleri yayımlanmaz ve paylaşılmaz.
  • "Zekâyı artırır", "IQ yükseltir" söylemi.
  • MEB logosu, resmî görünüm ya da "MEB onaylı" ifadesi. MEB, bu adla açılan kursların onayı olmadığını açıkladı.
  • Çocuğu her gün saatlerce oturtan yoğun programlar ve ödev yükü.
  • "Son kontenjan", "geç kalırsanız çocuğunuz geride kalır" gibi korkuya dayalı dil.
  • Tanılamaya "başvuru" ya da "kayıt" hizmeti satılması. Süreç öğretmenin aday göstermesiyle başlar ve ücretsizdir.
  • Çocuğunuzda uyku sorunu, karın ağrısı, ağlama ya da sık sık "yapamıyorum" demek gibi işaretler artıyorsa durun ve ara verin.

Hiçbir kurs, kitap ya da uygulama tanılama sonucunu garanti edemez. Bunu vaat eden kişi ya da kurumlardan uzak durun.

Bilsem Yolu'nu bu çerçeveyle tasarladık. Günde 20 soruluk kısa alıştırmalar ve beceri oyunları sunuyoruz. Günlük testler tamamlandıktan sonra açılan Kum Saati bölümü yalnızca süreli soru biçimini tanımaya yöneliktir. Reklam ve üçüncü taraf izleyici kullanmıyoruz. Ücretsiz seviye tespitiyle çocuğunuzun ilgisini görebilirsiniz. İlgilenmiyorsa ısrar etmenizi önermeyiz.

Kaynaklar

  1. Memurlar.net, BİLSEM'e hazırlık adı altında açılan kurslar kapatılacak (ÖERHGM'nin 17.11.2023 tarihli yazısının aktarımı, 2023)
  2. Hürriyet, BİLSEM fırsatçılarına kanmayın (ÖERHGM Genel Müdürü Mustafa Otrar ile söyleşi, 16 Aralık 2025)
  3. DHA, İlk yerli ve milli zekâ testi nisanda devrede (29 Ocak 2025)
  4. Kütahya RAM, BİLSEM ve Tanılama Süreci Hakkında Sık Sorulan Sorular (2022)
  5. MEB, Sayın Velilerimiz - ön değerlendirme açıklaması (Şubat 2026)
  6. MEB ÖERHGM, 2025–2026 Bilim ve Sanat Merkezleri Öğrenci Tanılama ve Yerleştirme Kılavuzu (2025)
  7. Hausknecht ve ark., Retesting in selection - bilişsel yetenek testlerinde koçluk ve pratik etkisi meta-analizi (J Appl Psychol, 2007)
  8. Scharfen, Peters ve Holling, Bilişsel yetenek testlerinde tekrar etkisi meta-analizi (Intelligence, 2018)
  9. te Nijenhuis, van Vianen ve van der Flier, Score gains on g-loaded tests - No g (Intelligence, 2007)
  10. Riverside Insights, Using ability tests in gifted and talented identification programs (CogAT yayıncısı)
  11. Lohman ve Korb, Gifted today but not tomorrow? (J Educ Gifted, 2006)