Evde destek

Ekran süresi ve dijital alıştırma (6–9 yaş)

Okul çağındaki çocuklar için resmî ekran süresi önerileri, eğitsel uygulamaların bu sürenin neresinde durduğu ve kısa, dengeli dijital alıştırma için öneriler.

Okul çağındaki çocuklar için tek bir "doğru ekran süresi" yok, ama kurumların önerileri aynı yönü gösteriyor: Ekran; uykunun, hareketin, oyunun ve aile zamanının yerini almamalı. T.C. Sağlık Bakanlığı 6–12 yaş için eğlence ve oyun amaçlı mobil cihaz kullanımının günde en fazla 1 saat olmasını öneriyor. Eğitsel alıştırmalar için de kısa, düzenli ve mümkünse birlikte yapılan oturumlar en iyisi.

Kurumlar ne öneriyor?

  • T.C. Sağlık Bakanlığı (2023): "Teknoloji Bağımlılığı Ebeveyn Rehberi"nin 6–12 yaş bölümüne göre "Mobil cihazın eğlence ve oyun amaçlı kullanımı, günde en fazla 1 saat ile sınırlandırılmalıdır." Rehber ayrıca tüm mobil cihazların gece oturma odasında şarj edilmesini, yemek masasına cihazla oturulmamasını ve internete bağlı cihazların evin ortak alanlarında bulundurulmasını öneriyor. Okul çağındaki çocukların günde 1 saat fiziksel etkinliğe ihtiyaç duyduğunu da hatırlatıyor.
  • T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (2026): Bakanlığın açıklamasına göre 6 yaşındaki çocuklar için ekran süresi günde en fazla 60 dakika olmalı. Bakanlık yemek sırasında, uykudan önce ve çocuk odasında dijital cihaz kullanılmamasını öneriyor.
  • Amerikan Pediatri Akademisi (AAP): AAP, 6 yaş ve üzeri için belirli bir saat sınırı vermiyor. 2016 bildirgesinde sürede ve içerikte "tutarlı sınırlar" konmasını, medyanın uykunun ve fiziksel etkinliğin yerini almamasını, yatak odası gibi ekransız alanlar belirlenmesini önerdi. 2026'daki yeni politikası ise yalnızca süreye bakmanın ötesine geçip içeriğe, bağlama ve aile medya planına odaklanıyor. Özellikle yatmadan önceki bir saati ekransız geçirmeyi öneriyor.
  • Dünya Sağlık Örgütü (2020): 5–17 yaş için haftalık ortalamada günde en az 60 dakika orta-yüksek şiddette fiziksel etkinlik öneriyor ve boş zamanda ekran başında geçen sürenin sınırlandırılmasını istiyor. Belirli bir saat vermiyor.
  • Kanada 24 saatlik hareket rehberi: 5–17 yaş için boş zaman ekranının günde en fazla 2 saat olmasını, 5–13 yaş için her gece kesintisiz 9–11 saat uyku öneriyor.
  • Uyku: Amerikan Uyku Tıbbı Akademisi, 6–12 yaş için düzenli olarak 9–12 saat uyku öneriyor.

Sayılar kurumdan kuruma değişiyor, çünkü her biri farklı bir şeyi ölçüyor. Ortak noktalar ise şunlar: uyku ve hareket önce gelir, sınırlar tutarlı olmalı, yatak odası ve yemek ekransız kalmalı.

Eğitsel uygulamalar da ekran süresine dâhil mi?

Sağlık Bakanlığı'nın 1 saatlik önerisi eğlence ve oyun amaçlı kullanım için. Rehber, üretime ve öğrenmeye yönelik kullanımı ayrıca destekliyor. Yine de çocuğun gözü, bedeni ve uykusu açısından ekran ekrandır. Bizim önerimiz, eğitsel alıştırmaları da günlük ekran bütçesinin içinde düşünmeniz ve kısa tutmanızdır.

Ayrıca bazı beceriler için ekran ikinci tercih olmalı. Uzamsal eğitim üzerine yapılan bir meta-analize göre elle tutulan somut malzemeler, dijital oturumlardan çok daha etkiliydi (Hawes ve ark., 2022). Yapboz, blok ve kâğıt katlama gibi etkinlikler ekranla yarışmaz, onu tamamlar.

Kısa ve düzenli oturumlar

  • Kısa tutun. 6–9 yaş için tek seferde 10–20 dakikalık bir dijital alıştırma çoğu zaman yeterlidir. Bu bir bilimsel sınır değil, bizim pratik önerimizdir.
  • Her gün aynı saatte yapın. Örneğin okul dönüşü, atıştırmalık ve biraz hareketten sonra. Düzen, "biraz daha" pazarlığını azaltır.
  • Bitişi önceden belirleyin. "Bu turu bitirince kapatıyoruz" gibi net bir son, sınırı kolaylaştırır.
  • Akşam geç saatlere bırakmayın. Yatmadan önceki saat ekransız kalsın.
  • Kötü günde zorlamayın. Yorgun ya da huysuz bir günde atlamak, zorla yapmaktan iyidir.

Birlikte kullanım

AAP'nin aile sayfasına göre çocuklar, deneyimi bir yetişkinle paylaştıklarında medyadan daha çok şey öğrenir. Birlikte kullanmak, aile bağını da güçlendirebilir.

  • İlk oturumlarda yanında oturun. Uygulamayı birlikte tanıyın.
  • Cevabı söylemek yerine "Nasıl düşündün?" diye sorun.
  • Zorlandığı bir soruyu ekrandan kaldırıp masada, kâğıt ya da nesnelerle yeniden kurun.
  • Süreyi değil çabayı ve stratejiyi konuşun.

Mola ve denge

  • Her oturumdan sonra kalkıp hareket etmek için bir neden yaratın: su içmek, bir oyun, kısa bir yürüyüş.
  • Ekranla ilgili kuralları aile olarak koyun ve sizin için de geçerli olsun. Rehberlerin çoğu, ebeveynin örnek olmasının önemini vurgular.
  • Şu işaretlere dikkat edin: uykuya dalmakta zorlanma, ekran kapanınca yoğun öfke, dışarıda oynamak ya da arkadaş görmek yerine sürekli ekran istemek. Bunlar, düzeni gözden geçirmek için iyi bir zamanı gösterir.

Basit bir aile medya planı

  1. Ekransız zamanlar: kahvaltı, akşam yemeği, yatmadan önceki bir saat.
  2. Ekransız yerler: yatak odası. Cihazlar gece salonda şarj olur.
  3. Günlük çerçeve: eğlence ve eğitim dâhil toplam süre, uyku, ödev ve hareketten sonra kalan zamana göre belirlenir.
  4. Öncelik sırası: uyku, okul, hareket, serbest oyun, aile zamanı, sonra ekran.
  5. Birlikte kullanım: Haftada en az birkaç oturumda yanında olun.

Bilsem Yolu'nda günlük alıştırma 20 soruyla sınırlı. Uygulamada reklam ve üçüncü taraf izleyici yok. Veli alanındaki haftalık özet, ekran başında daha uzun kalmaya gerek duymadan çocuğunuzun neler yaptığını görmenizi sağlar. Alıştırmayı yatmadan hemen önce değil, günün daha erken bir saatinde yapmanızı öneririz.

Kaynaklar

  1. T.C. Sağlık Bakanlığı, Teknoloji Bağımlılığı Ebeveyn Rehberi (2023)
  2. T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Bakanlıktan ebeveynlere dijital uygulamalarda ekran süresi uyarısı (Şubat 2026)
  3. AAP / HealthyChildren.org, Helping kids thrive in a digital world - AAP policy explained (2026)
  4. AAP / HealthyChildren.org, Watch together - birlikte izleme ve kullanma (2024)
  5. Hauk, AAP Media Use in School-Aged Children and Adolescents bildirgesinin özeti (Am Fam Physician, 2017)
  6. Bull ve ark., WHO 2020 fiziksel aktivite ve hareketsiz davranış rehberi (Br J Sports Med, 2020)
  7. CSEP, Kanada 24 saatlik hareket rehberi, 5–17 yaş
  8. Paruthi ve ark., Çocuklar için önerilen uyku süreleri, AASM uzlaşı bildirgesi (J Clin Sleep Med, 2016)
  9. Lancaster Üniversitesi / ScienceDaily, Hawes ve ark. uzamsal eğitim meta-analizi haberi (2022)